Zekât Nedir, Nasıl Hesaplanır?

21 Haziran 2026 · gndzlp · ~7 dk okuma

Zekât, İslam'ın beş şartından biri ve mali bir ibadettir. Sözlükte "artma, temizlenme ve bereket" anlamlarına gelir; terim olarak ise belirli bir nisabın üzerindeki malın, şartları taşıyan kişiler tarafından yılda bir kez ihtiyaç sahiplerine verilmesidir. Bu yazıda zekâtın kimlere farz olduğunu, nisap kavramını ve farklı mal türlerinde zekâtın nasıl hesaplandığını sade örneklerle ele alıyoruz.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel durumunuza özel hükümler için güvenilir bir ilim ehline veya Diyanet İşleri Başkanlığı'na danışmanız önerilir.

Zekât kimlere farzdır?

Zekâtın farz olması için kişinin Müslüman, hür, akıl sağlığı yerinde ve buluğ çağına ermiş olması; ayrıca temel ihtiyaçlarından ve borcundan fazla, nisap miktarına ulaşan bir mala sahip olması beklenir. Bu malın üzerinden kameri takvime göre bir yıl (havl) geçmiş olması gerekir.

Nisap nedir?

Nisap, zekâtın farz olması için gereken asgari zenginlik ölçüsüdür. Klasik fıkıhta nisap şu şekilde belirlenmiştir:

• Altın: 20 miskal, yani yaklaşık 80,18 gram altın
• Gümüş: 200 dirhem, yani yaklaşık 561 gram gümüş

Para, ticaret malı ve birikimlerin zekâtında genellikle altın nisabı esas alınır. Yani toplam birikiminizin değeri 80,18 gram altının güncel karşılığına ulaşıyor ve üzerinden bir yıl geçmişse zekât gündeme gelir.

Zekât oranı ne kadardır?

Para, altın, gümüş ve ticaret mallarında zekât oranı kırkta bir, yani %2,5'tir. Yani nisaba ulaşan ve bir yıl elde kalan malın her 40 biriminden 1 birim zekât olarak verilir.

Örnek hesaplama (para/birikim)

Diyelim ki bir yıl boyunca elinizde 80,18 gram altının değerini aşan bir birikim kaldı ve toplamı 100.000 TL'ye denk geliyor. Borçlarınızı düştükten sonra kalan tutar hâlâ nisabın üzerindeyse:

Bu tutar; fakirlere, miskinlere ve Kur'an'da sayılan diğer sınıflara (Tevbe sûresi 60. âyet) verilir.

Ticaret malı zekâtı

Alım satım niyetiyle elde tutulan ticaret malları da zekâta tabidir. Yıl sonunda eldeki ticaret mallarının güncel piyasa değeri hesaplanır, varsa nakit ve alacaklar eklenir, borçlar düşülür; kalan tutar nisabı aşıyorsa %2,5 zekât verilir. Burada önemli ilke şudur: mal stoklayıp kıtlıkta fahiş fiyata satmak (ihtikâr) hoş görülmez; bereket, helal ve adil kazançtadır.

Toprak ürünlerinin zekâtı (öşür)

Tarım ürünlerinde zekât, "öşür" olarak bilinir ve oran sulama biçimine göre değişir:

• Yağmur, nehir veya doğal yolla sulanan ürünlerde: onda bir (%10)
• Emek/masrafla (kova, motor, satın alınan suyla) sulanan ürünlerde: yirmide bir (%5)

Bu incelik, emeğin ve maliyetin gözetildiğini gösterir: daha çok masraf yapan çiftçiden daha düşük oran istenir.

Hayvan zekâtı

Belirli sayıya ulaşan ve yılın çoğunu merada otlayarak geçiren koyun, sığır ve deve gibi hayvanlar için de ayrı nisap ve oranlar vardır. Örneğin koyunda nisap 40 baştır; 40-120 arası için bir koyun zekât verilir. Bu hesaplar mal türüne göre detaylandığından, sürü sahiplerinin bir ilim ehline danışması yerinde olur.

Zekât neden önemlidir?

Zekât yalnız bir vergi değil, malı temizleyen ve bereketlendiren bir ibadettir. Servetin dar bir kesimde toplanmasını engeller, ihtiyaç sahibini gözetir ve toplumda dayanışmayı güçlendirir. "Vermek" eyleminin, "biriktirmek" kadar değerli görülmesi, İslam ekonomisinin ayırt edici yönlerinden biridir.

← Tüm yazılara dön